Wraz z zaostrzeniem prawa aborcyjnego w Polsce rośnie liczba kobiet, które obawiają się przebiegu ciąży. Dotyczy to przede wszystkim sytuacji, w których mimo spełnienia ustawowych przesłanek pacjentce uniemożliwiono legalne przerwanie ciąży, pozbawiając ją tym samym możliwości podjęcia świadomej decyzji. Sprawdź, jakie odszkodowania przysługują w takich przypadkach.
Czy można domagać się odszkodowania za brak możliwości przerwania ciąży?
Kobieta może dochodzić odszkodowania, jeżeli utraciła możliwość legalnego przerwania ciąży na skutek błędu medycznego, w tym błędnej diagnozy lub zaniechania diagnostyki prenatalnej. Podstawą roszczeń są przepisy kodeksu cywilnego, w szczególności art. 415 i 445, które regulują odpowiedzialność za szkodę i krzywdę. Przykładem jest sytuacja, w której lekarz nie skierował pacjentki na badania genetyczne mimo wskazań, przez co nie wykryto poważnych wad płodu w czasie umożliwiającym podjęcie decyzji. W takim przypadku kobieta może żądać odszkodowania za koszty oraz zadośćuczynienia za naruszenie prawa do świadomego wyboru. Co istotne, roszczenia co do zasady przedawniają się po 3 latach od momentu uzyskania informacji o szkodzie i osobie odpowiedzialnej.
Kiedy kobieta może legalnie przerwać ciążę?
Polskie prawo dopuszcza przerwanie ciąży wyłącznie w określonych przypadkach, przede wszystkim wtedy, gdy stanowi ona zagrożenie dla życia lub zdrowia kobiety. Wówczas lekarz ma obowiązek podjąć działania ratujące pacjentkę, nawet jeśli wiąże się to z jej zakończeniem. Drugą dopuszczalną okolicznością jest uzasadnione podejrzenie, że doszło do zapłodnienia w wyniku czynu zabronionego, na przykład gwałtu. W przeszłości jedną z takich podstaw było również przerwanie ciąży ze względu na ciężkie i nieodwracalne wady genetyczne płodu. Sytuacja ta uległa jednak zasadniczej zmianie w wyniku wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 2020 roku, który wyeliminował tę przesłankę z obowiązującego porządku prawnego, znacząco zawężając zakres legalnej aborcji w Polsce. To sprawia, że wiele kobiet znajduje się w trudnej sytuacji, zwłaszcza gdy ciężkie wady płodu zostają wykryte zbyt późno lub w ogóle nie zostaną zdiagnozowane z powodu błędu w sztuce lekarskiej.
Jakie świadczenia przysługują kobiecie w przypadku braku możliwości przerwania ciąży?
W przypadku udowodnienia błędu medycznego kobieta może dochodzić kilku rodzajów roszczeń. Odszkodowanie obejmuje konkretne wydatki, takie jak koszty leczenia, wizyt specjalistycznych, rehabilitacji, zakupu leków i sprzętu medycznego. Może ono obejmować również wydatki na dostosowanie mieszkania do potrzeb dziecka czy konieczność korzystania z pomocy osób trzecich. Zadośćuczynienie rekompensuje cierpienie psychiczne związane z brakiem możliwości przerwania ciąży oraz naruszeniem prawa do świadomej decyzji. Dodatkowo możliwe jest uzyskanie renty, zarówno na zwiększone potrzeby dziecka, jak i w sytuacji, gdy matka musi zrezygnować z pracy w celu sprawowania opieki. Dochodzenie roszczeń wymaga zabezpieczenia dokumentacji medycznej oraz uzyskania opinii biegłego potwierdzającej błąd w sztuce lekarskiej.
Jakie jest orzecznictwo sądów w tej sprawie?
Polskie sądy coraz częściej przyznają rację pacjentkom w sprawach dotyczących utraty możliwości legalnego przerwania ciąży. Potwierdza to orzecznictwo sądów apelacyjnych, w tym wyroki Sąd Apelacyjny w Białymstoku I ACa 635/19 oraz Sąd Apelacyjny w Warszawie VI ACa 361/18. Podkreśla się w nich, że brak informacji o stanie zdrowia płodu lub opóźnienie diagnostyki narusza prawa pacjenta, w tym prawo do świadomej zgody. Sądy wskazują, że lekarz ma obowiązek nie tylko przeprowadzić badania, ale także rzetelnie poinformować pacjentkę o ich wynikach i możliwych konsekwencjach. W wielu rozstrzygnięciach akcentuje się, zaniechanie w tym zakresie pozbawia kobietę realnej możliwości podjęcia decyzji, co uzasadnia przyznanie wysokich świadczeń. Przykłady te pokazują, że odpowiedzialność może wynikać zarówno z błędnej diagnozy, jak i zaniechania działań, które były medycznie uzasadnione.
W przypadku braku możliwości przerwania ciąży mimo spełnienia ustawowych przesłanek pacjentka może ubiegać się o odszkodowanie. Dotyczy to również sytuacji, w których doszło do błędu medycznego lub zaniedbań w zakresie badań prenatalnych. Warto pamiętać, że aby je uzyskać, należy przedstawić dokumentację medyczną świadczącą o popełnieniu błędu lub zaniechania po stronie personelu.
